فِي أَنْفُسِهِمْ حَتَّى يَتَبَيَّنَ لَهُمْ أَنَّهُ الْحَقُّ . » « 1 » قال صلّى اللّه عليه و آله و سلّم . فى خطبة الغدير : « الحمد للّه الذى علافى توحّده ، و دنا فى تفرّده ، و جلّ فى سلطانه ، و عظم فى اركانه ، و احاط بكل شئى علما ، و هو فى مكانه [ . . . ] الذى ملأ الدهر قدسه ، و الذى يغشى الابد نوره . » « 2 » و الخطبة طويلة ، و فيها دقائق التوحيد ، نقلنا منها ما احتجنا اليه . تأمل فى قوله صلّى اللّه عليه و آله « ملأ الدهر قدسه » كيف قال بسريان قدسه ، مع انّ القدس يأبى « 3 » عن السريان ، فافهم هذه ، ان كنت تفهم و الّا فاجعلها موضوعة لفهم « 4 » اهله . [ 3 ] تمثيل مستكفى عالم نفوس حيوانيه است از آن جهت كه صور مثاليه و اشباح محجوبه‌اند « 5 » و آنها را تعلّق به موادّ لطيفه است ، كه مناسب تجرّد آنهاست ، و جهت قوّه در آن موادّ و در جهت فعليّت مستهلك و از كمال ضعف در كمال لطافت است ، چنان كه قوّهء خيال از مادّه جسمانيه كه محلّ صورت جسميه است مجرّد و مرتفع است ، لكن مناسب نشئهء خود از اينجا « 6 » كه به گوهر متحرك و به ذات قابل صور خياليّة متجدّده است ، او را قوّهء حركت در جوهر ذات خود و خروج از قوّهء صور خياليّة به فعليّت و حصول آنها حاصل است ، و جميع الجهات قوّه از او مرتفع است ، مگر قوّهء مراتب و درجات جوهر خيال و تجدّدات صور خياليّه و در اين باب به ذوات « 7 » خود مقوّمات ذات خود مستكفى است ، زيرا كه او را وضعى و مجاورتى به ذات اشيائى كه ذوات او ضاعند متصوّر نيست .

--> ( 1 ) . فصلت / 53 . ( 2 ) . الطبرسى ، احتجاج ، احتجاج النبى ( ص ) يوم الغدير ، ج 1 ص 138 - 140 . و المجلسى ، بحار الانوار ، تاريخ امير المؤمنين ( ع ) ، الباب 52 ، الحديث 86 ، ج 37 ص 204 و 205 . ( 3 ) . يأتى ( س و م ) . ( 4 ) . تفهم ( س ) ، بفهم ( م ) . ( 5 ) . كذا فى س و م . ( 6 ) . آنجا ( م ) . ( 7 ) . ذات ( م ) .